Türkiye'de düzenlenen kongrelerin önemli bir kısmının adında "uluslararası" ifadesi geçer. Bu ifade, kongrenin akademik değerlendirmede uluslararası sayılacağı anlamına gelmez — çünkü kongrenin adını düzenleyici koyar, ölçütü ise değerlendirici kurum belirler.
Bu yazıda amacımız bir tanım dayatmak değil; bir kongreyi kaydolmadan önce kendiniz denetleyebilmeniz için somut bir yöntem vermek. Nihai kararı her zaman kendi başvurunuzun bağlı olduğu resmî metinden doğrulayın.
Önce: hangi tanım sizin için geçerli?
"Uluslararası kongre" ifadesinin tek ve evrensel bir tanımı yok. Aynı kongre, farklı süreçlerde farklı değerlendirilebilir:
- Doçentlik başvurusu. Üniversitelerarası Kurul'un (ÜAK) ilgili başvuru dönemi ve temel alan için yayımladığı şartlar metni esastır. Uluslararası niteliğin hangi koşullarla kabul edileceği bu metinde tanımlanır ve temel alanlar arasında farklılık gösterebilir.
- Kadro ataması / yükseltme. Üniversitenizin kendi atama-yükseltme yönergesi ek koşullar getirebilir.
- Proje ve teşvik başvuruları. TÜBİTAK gibi kurumların destek programlarının kendi uygunluk tanımları olabilir; akademik teşvik ödeneği mevzuatının tanımı da ayrıdır.
- Uzmanlık derneği kredilendirmesi. Hekimler için dernek/TTB kredilendirmesi, akademik değerlendirmeden bağımsız bir süreçtir.
[DOĞRULA: Bu yazıda ÜAK'ın uluslararası kongre tanımına dair sayısal bir ölçüt (örneğin farklı ülkelerden asgari konuşmacı/katılımcı sayısı, yabancı bildiri oranı) verilmiyor. Yayından önce, kendi alanınızın güncel şartlar metninde böyle bir ölçüt varsa buraya alandan alana değişebileceği notuyla eklenmeli.]
Bu yüzden aşağıdaki liste bir "mevzuat özeti" değil, bir ön eleme aracıdır. Listeyi geçemeyen bir kongre, hangi tanıma göre bakarsanız bakın büyük ihtimalle sorun çıkarır. Listeyi geçen bir kongre için ise nihai kararı yine resmî metinden vereceksiniz.
12 maddelik kontrol listesi
A. Katılım ve konuşmacı profili
- Davetli konuşmacılar hangi ülkelerden? Programda ismi geçen davetli konuşmacıların kurumlarını tek tek listeleyin. Hepsi Türkiye'deki kurumlardansa, adındaki "uluslararası" ifadesini destekleyecek bir dayanak kalmamış demektir.
- Yurt dışı konuşmacılar fiilen katılıyor mu? Geçmiş yılların programını ve varsa fotoğraf/video kayıtlarını kontrol edin. "Davetli" listesinde yer alıp katılmayan isimler sık rastlanan bir durumdur.
- Bildirilerin ülke dağılımı nasıl? Geçmiş yılın bildiri kitabını açın ve yazar kurumlarını sayın. Yüzlerce bildiri içinde yurt dışı adresli birkaç çalışma varsa, kongrenin bilimsel trafiği ulusal demektir.
- Yurt dışı katılım nasıl sağlanmış? Alanın tanınmış isimlerinin düzenli olarak geldiği bir kongre ile, "uluslararası" sıfatını sağlamak için son anda birkaç yabancı isim eklenmiş bir kongre arasında fark vardır ve bu fark programa bakınca görülür.
B. Kurumsal yapı
- Düzenleyici kim? Uluslararası bir dernek/federasyon, birden fazla ülkeden üniversite ya da köklü bir ulusal dernek mi? Yalnızca bir organizasyon şirketinin düzenlediği, arkasında bilimsel bir kurum bulunmayan etkinliklere dikkat edin.
- Bilim kurulu çok uluslu mu? Kurul üyelerinin kurum ve ülke bilgileri yayımlanmış mı? Birkaç ismi örnekleyerek arayın: kurumları güncel mi, uzmanlık alanları kongre temasıyla örtüşüyor mu?
- Süreklilik var mı? Kaçıncı kez düzenleniyor, önceki yılların sayfaları hâlâ erişilebilir mi? Her yıl adı değişen etkinlikler genellikle kurumsal bir gelenek taşımaz.
C. Bilimsel süreç
- Hakem süreci tanımlı mı? Özetlerin kaç hakem tarafından, hangi ölçütlerle değerlendirileceği yazılı mı? Ret oranına dair bir bilgi paylaşılıyor mu? "Tüm özetler kabul edilir" ifadesi doğrudan eleme sebebidir.
- Kongre dili ne? Sunum ve yazım dili yalnızca Türkçeyse, kongrenin uluslararası bir izleyiciye hitap ettiğini savunmak güçleşir. En azından bir İngilizce oturum akışı ya da çift dilli bildiri kitabı beklenir.
- Takvim gerçekçi mi? Özet son gönderim tarihi ile kongre tarihi arasında ciddi bir değerlendirmeye yetecek süre var mı? Son tarihlerin arka arkaya uzatılması, hedef katılımın tutmadığına işarettir.
D. Çıktı ve kalıcılık
- Bildiri kitabı nerede yayımlanacak? ISBN/ISSN bilgisi var mı, kalıcı bir adreste arşivleniyor mu, DOI veriliyor mu? Dosyanıza koyacağınız kanıt bu çıktıdır.
- Bildiriler bir indekse giriyor mu? Bazı kongrelerin bildirileri Web of Science'ın konferans bildirileri indeksine veya Scopus'a giren bir seriye (ör. bir yayınevinin konferans serisi ya da bir derginin özel/ek sayısı) alınır. Bu bir zorunluluk değildir, ama varsa doğrulayın: kongrenin sitesindeki iddiaya değil, indeksin kendi arama motorunda geçmiş yılın kaydını bulup bulamadığınıza bakın.
Nasıl doğrularsınız? Pratik yöntem
Kontrol listesini uygulamanın en hızlı yolu, kongrenin bu yılki vaatlerine değil, geçen yılki çıktısına bakmaktır. Sırayla:
- Kongrenin geçen yılki bildiri kitabını bulun. Bulamıyorsanız bu başlı başına bir cevaptır.
- Kitabın künyesinden ISBN/ISSN, yayın tarihi ve editör bilgisini not edin.
- İçindekiler listesinden rastgele 20-30 bildiri seçip yazar kurumlarının ülkelerini sayın. Elinizde somut bir oran olur.
- Davetli konuşmacılardan 3-5 ismi arayın; kurumları ve alanları tutuyor mu?
- Kongre bir indeks iddiasında bulunuyorsa, o indeksin kendi arayüzünde geçmiş yılın kaydını arayın.
- Düzenleyici derneğin kendi sitesinde kongrenin duyurulup duyurulmadığına bakın. Dernek sitesinde izi olmayan bir "dernek kongresi" şüphelidir.
Alanınızdaki kongreleri karşılaştırmalı görmek işinizi kolaylaştırır: kategori hub sayfasından kendi alanınıza inip aynı dönemdeki etkinlikleri yan yana koyabilir, arama sayfasında tarih ve şehir filtreleriyle kısa liste çıkarabilirsiniz.
Yağmacı kongreyi ayırt etmek
"Uluslararası mı?" sorusunun altında çoğu zaman ikinci bir soru yatar: "Bu kongre gerçek mi?" Yağmacı (predatory) etkinlikler, akademik kongrenin biçimini taklit eder ama bilimsel değerlendirme sürecini işletmez. Tanıdık işaretler:
- Toplu, kişiselleştirilmemiş davet e-postaları. Uzmanlık alanınızla ilgisiz bir kongreden "değerli katkılarınız" övgüsüyle davet alıyorsanız, adresiniz bir listeden çekilmiştir.
- Aşırı geniş kapsam. Tek bir etkinlikte mühendislikten ilahiyata onlarca alanın bir arada olması, oturumların bilimsel olarak kurgulanmadığını gösterir.
- Ücretin merkezde olması. Sitede en görünür bilgi bilimsel program değil ödeme seçenekleriyse, etkinliğin önceliği bellidir.
- Sertifika vurgusu. "Katılım belgesi", "uluslararası sertifika" gibi ifadelerin oturum içeriğinin önüne geçmesi.
- Aynı ekip, çok sayıda marka. Aynı iletişim adresi ve aynı site altyapısıyla yılda onlarca farklı adlı kongre düzenlenmesi.
- Takvimin sürekli uzatılması. Son gönderim tarihinin üst üste ertelenmesi, hedef bildiri sayısına ulaşılamadığının işaretidir.
- Doğrulanamayan kurul üyeleri. İsimlerin bir kısmının haberi olmadan listeye eklendiği durumlar bilinen bir sorundur; örnekleme yapıp kontrol edin.
Bu etkinliklerin en büyük maliyeti para değil, zamandır: verinizi oraya harcadığınızda aynı çalışmayı alanın gerçek kongresine götürme şansınızı da harcamış olursunuz.
Ulusal kongre kötü müdür?
Hayır — ve bu ayrım sık yanlış anlaşılır. Alanın köklü ulusal kongresi, çoğu zaman adında "uluslararası" geçen yeni bir etkinlikten çok daha değerli bir sunum ortamıdır: gerçek bir hakem süreci işler, alanın karar vericileri salondadır ve sunumunuz gerçekten tartışılır.
Doğru yaklaşım, "uluslararası" etiketini kovalamak değil, iki farklı ihtiyacı ayırmaktır:
- Akademik değerlendirme ihtiyacı. Dosyanızın hangi satırını doldurmanız gerektiğini, kendi alanınızın güncel şartlar metninden çıkarın ve buna göre plan yapın.
- Bilimsel görünürlük ihtiyacı. Çalışmanızın doğru kişilerce görülmesi, iş birliği ve geri bildirim için hangi kongrenin daha iyi olduğuna ayrıca karar verin.
Bu ikisi çoğu zaman aynı kongreye işaret eder; etmediğinde de ikisini birden karşılamak için iki ayrı kongre planlamak, tek bir "uluslararası" etiketli etkinliğe bel bağlamaktan sağlıklıdır.
Süreklilik: seri mi, tek seferlik mi?
Bir kongrenin uluslararası niteliği yıllar içinde kurulur. Bunu ölçmenin pratik yolu, etkinliğin bir seri olup olmadığına bakmaktır:
- Aynı isimle en az üç kez düzenlenmiş mi?
- Her yıl farklı bir kurumun ev sahipliğinde ama aynı bilimsel yapı altında mı yürüyor?
- Önceki yılların bildiri kitapları hâlâ erişilebilir mi?
- Bir sonraki yılın yeri/tarihi kapanışta duyuruluyor mu?
- Uluslararası bir dernek ya da federasyonun takviminde yer alıyor mu?
Bu soruların çoğuna "evet" diyebiliyorsanız, kongrenin niteliği bu yılki duyuru metnine bağlı değil demektir — değerlendirmeniz için en sağlam zemin budur.
Gri alanlar
| Durum | Ne yapmalı |
|---|---|
| Kongre Türkiye'de yapılıyor ama katılım gerçekten çok uluslu | Yer değil nitelik önemlidir. Ülke dağılımını bildiri kitabından belgeleyin ve kanıtı saklayın. |
| Kongre yurt dışında yapılıyor ama katılımcıların neredeyse tamamı Türkiye'den | "Yurt dışında yapıldı" tek başına yeterli bir gerekçe olmayabilir. Aynı kontrol listesini uygulayın. |
| Tamamen çevrimiçi kongre | Format tek başına belirleyici değildir; belirleyici olan hakem süreci, kurul yapısı ve yayımlanan çıktıdır. Çevrimiçi kongre listesindeki etkinlikleri de aynı 12 maddeyle eleyin. [DOĞRULA: kendi alanınızın şartlar metninde çevrimiçi katılımla ilgili özel bir kısıt olup olmadığı.] |
| Ulusal kongrenin "uluslararası katılımlı" versiyonu | Adlandırma ile ölçüt aynı şey değildir. Yurt dışı bildiri oranını ve davetli konuşmacı listesini mutlaka sayın. |
| Kongre, bildirileri bir dergide yayımlamayı vaat ediyor | Derginin kendisini ayrıca değerlendirin: hangi indekste, ücret alıyor mu, geçmiş özel sayıları yayımlanmış mı? |
Kanıt dosyanızda ne bulunmalı?
Uluslararası niteliği sonradan tartışmaya açılabilecek bir kongreye katıldıysanız, savunmanızı kongre bitmeden hazırlayın:
- Bilimsel programın tamamı (PDF ya da sayfa çıktısı), davetli konuşmacıların kurum ve ülke bilgileriyle.
- Bildiri kitabının kapağı, künyesi, ISBN/ISSN bilgisi ve kendi bildirinizin sayfaları.
- Yazar kurumlarının ülke dağılımını gösteren, içindekiler listesinden çıkardığınız kendi sayımınız.
- Kabul yazısı ve sunum türünü gösteren katılım belgesi.
- Kongre sitesinin arşiv kopyası — siteler kongreden bir-iki yıl sonra sıklıkla kapanır.
- Varsa indeks kaydının ekran görüntüsü ve kalıcı bağlantısı.
Karar anı
Pratik bir eşik: yukarıdaki 12 maddenin katılım profili (1-4) ve çıktı (11-12) bloklarında ciddi boşluklar varsa, kongreye "networking" amacıyla gidebilirsiniz ama dosyanızın omurgasını oraya kurmayın. Kurumsal yapı ve bilimsel süreç blokları da zayıfsa, harcadığınız zaman ve ücret geri gelmez.
Kongre seçimini doçentlik takviminizle birlikte planlamak istiyorsanız, doçentlik için kongre seçimi rehberimiz adım adım bir plan sunuyor. Bildiriyi yazma aşamasındaysanız bildiri özeti nasıl yazılır yazısına bakın.
kongreara'da ilgili sayfalar
- Gelişmiş arama — tarih, şehir ve kategoriye göre karşılaştırmalı liste.
- Tüm kategoriler · Şehre göre kongreler
- Tıp ve Sağlık kongreleri 2026
- Bilişim ve Teknoloji kongreleri 2026
- Fen Bilimleri kongreleri
- Çevrimiçi kongreler · Ücretsiz etkinlikler
- Kongre merkezleri — etkinliğin yapılacağı mekânı önceden görün.
- İzmir'deki kongreler · Antalya'daki kongreler
